Ιστορικά στοιχεία

                                   Αμφορέας, 530 π.Χ. - Ενιαίος αμφορέας του καλλιτέχνη Εξηκία

Όταν ο Βρετανός αρχαιολόγος Σερ Άρθουρ Έβανς πραγματοποιούσε ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού στα τέλη του 19ου αιώνα, έμεινε έκθαμβος όταν αντίκρισε μια μεγάλη πλάκα από ελεφαντόδοντο και πέτρα χρώματος μπλε, με γυάλινη επικάλυψη και χρυσά φύλλα. Το εντυπωσιακό αυτό εύρημα ήταν το «Μέγα Ζατρίκιον» που συνοδευόταν από πέντε πι

όνια από ελεφαντόδοντο και είχε διαστάσεις 104Χ61 εκατοστά. Το «Μέγα Ζατρίκιον» ήταν ένα βασιλικό παιχνίδι ανάλογο με το σύγχρονο σκάκι και γι' αυτό ο χώρος που ανακαλύφθηκε ονομάστηκε «Διάδρομος του Ζατρικίου». Στην αρχική του μορφή απεικόνιζε ένα τέλειο ημερολόγιο με τέσσερα έτη, όπου οι 72 περιφερειακές γραμμές αντιστοιχούν σε 72 χρονικά διαστήματα των 20 λεπτών, δηλαδή μια 24ωρη μέρα (72Χ20 =1440 λεπτά = 24ώρες Χ 60 λεπτά = μία 24ωρη ημέρα).

Πηγή: http://www.chesslessons.gr/chess-ancient-greece.html

Λέων Τολστόι 

Ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας υπήρξε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του μανιώδης φίλος του σκακιού δείχνοντας μεγάλη συμπάθεια στο οξύ επιθετικό παιχνίδι…

Οι μεγάλες πνευματικές φυσιογνωμίες και το σκάκι 

Είναι γνωστό πως το σκάκι γοήτευε πάντα τους ανθρώπους που αγαπούν τη μόρφωση, τον πολιτισμό και γενικότερα τη δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου. Εδώ και πάρα πολλά χρόνια δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο περνούν με ευχαρίστηση τις ελεύθερες ώρες τους πάνω από τα 64 μαγικά τετράγωνα.
Ανάμεσά τους δε θα μπορούσαν να λείπουν ορισμένες από τις σπουδαιότερες πνευματικές φυσιογνωμίες όλων των εποχών: οι φιλόσοφοι της Αναγέννησης Ντενίς Ντιντερό και Ζαν Ζακ Ρουσώ, οι μεγάλοι ρομαντικοί λογοτέχνες Βόλφγκανγκ Γκαίτε και Έρικ Σίλλερ, οι σπουδαιότεροι της προεπαναστατικής ρωσικής λογοτεχνίας Ιβάν Τουργκένιεφ, Λέων Τολστόι και Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, οι κορυφαίοι μουσουργοί Φρεντερίκ Σοπέν, Ρίτσαρντ Στράους και Σεργκέυ Προκόφιεφ, αλλά και οι πρωτοπόροι επιστήμονες Νικολά Τέσλα, Ντιμίτρι Μεντελέγιεφ και Άλμπερτ Αϊνστάιν είναι μόνο λίγες από τις σπουδαιότερες καλλιτεχνικές ή επιστημονικές προσωπικότητες που αγάπησαν με πάθος το σκάκι αφιερώνοντάς του πολύ συχνά τις ώρες της ξεκούρασής τους.
Με μια “διάσημη” παρτίδα θ’ ασχοληθούμε λοιπόν σ’ αυτό το φύλλο. Πρόκειται βέβαια για αναμετρήση με λάθη παρά το υψηλό πνευματικό επίπεδο των δημιουργών τους. Κάτι τέτοιο ίσως να φαίνεται παράδοξο, ωστόσο πρέπει να είναι σαφές πως η “διάνοια” ενός μεγάλου καλλιτέχνη ή επιστήμονα σε καμιά περίπτωση δε συνοδεύεται αυτόματα από υψηλές επιδόσεις σ’ ένα πεδίο τόσο αχανές όσο το σκάκι. Άλλωστε η διεξοδική μελέτη της σκακιστικής θεωρίας θα μπορούσε να συγκριθεί άνετα με την κατάκτηση μιας επιστήμης και μάλιστα πολύ απαιτητικής. Δεν έχει κανείς παρά ν’ αναλογιστεί ανάμεσα στα τόσα στοιχεία τις 50.000 τίτλων που κατ’ εκτίμηση αριθμεί πλέον η παγκόσμια σκακιστική βιβλιογραφία, ή το γεγονός ότι στα τελευταία 120 περίπου χρόνια που έχει καθιερωθεί ο ανώτερος σκακιστικός τίτλος του γκραν-μαιτρ, οι σκακιστές που κατάφεραν να τον κατακτήσουν δεν ξεπερνούν τους 1500…
Η παρτίδα που θα δούμε είναι μια εντυπωσιακή νίκη του Λέων Τολστόι. Ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας υπήρξε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του μανιώδης φίλος του σκακιού δείχνοντας μεγάλη συμπάθεια στο οξύ επιθετικό παιχνίδι…
Τολστόι – Ίβκοβ, 1900
1. ε4 ε5
2. δ4 εδ4
3. γ3 δγ3
4. Αγ4 γβ2
5. Αβ2
Χαρακτηριστικό επιθετικό παιχνίδι. Τα λευκά θυσίασαν από την αρχή της παρτίδας δύο πιόνια για να κερδίσουν χρόνο στην ανάπτυξη και να εξασφαλίσουν ανοιχτές γραμμές για τα κομμάτια τους.

5. …δ6
6. Ββ3 Βε7
7. Ιγ3 Ιδ7
8. Ιζ3
Δεδομένου ότι τα λευκά έχουν θυσιάσει αρκετό υλικό προτιμότερο θα ήταν το πιο άμεσο 8. Ιδ5
8. …Ιγ5
9. Βγ2 Αε6
Τα μαύρα κατάφεραν ν’ αναπτύξουν μερικά κομμάτια τους υπογραμμίζοντας το υλικό μειονέκτημα του λευκού.
10. Ιδ5;
Σοβαρό λάθος που δεν εκμεταλλεύτηκαν τα μαύρα. Έπρεπε να παιχτεί 10. Αε6 και στη συνέχεια 0-0
10. …Αδ5
11. Αδ5 Ιζ6;;
Μετά από 11. … γ6! 12.Αβ3 Βε4+ τα μαύρα κερδίζουν και τρίτο πιόνι εξαναγκάζοντας ταυτόχρονα την αλλαγή βασιλισσών. Η απλοποιημένη θέση που προκύπτει δε δίνει πλέον καμιά ελπίδα στα λευκά…
12. O-O;!
Τα λευκά χάνουν την ευκαιρία να βγάλουν ένα μικρό πλεονέκτημα με τη συνέχεια 12. Αβ7! Ιβ7 12.Αζ6 ηζ6 13.Βγ6+ Βδ7 14.Ββ7 οδηγώντας σε μια θέση όπου τα μαύρα διατηρούν το υλικό πλεονέκτημα του ενός πιονιού αλλά έχουν ν’ αντιμετωπίσουν προβλήματα όπως η επισφαλής θέση του βασιλιά, ο μπλοκαρισμένος αξιωματικός του ζ8 και η αδυναμία των λευκών τετραγώνων ιδίως στα σημεία δ5 και ζ5.
12. …γ6
13. Αγ4 Πδ8;
Ανταποδίδοντας –ξανά- το προηγούμενο λάθος του λευκού. Το κόψιμο του πιονιού με 13. …Ιζε4 ξεκαθάριζε την κατάσταση οριστικά υπέρ των μαύρων.
14. Πζε1;! Σαφώς καλύτερο ήταν το άμεσο 14.ε5!
14. …Ιε6;!
Είναι κουραστική η επανάληψη, αλλά τα μαύρα διατηρούσαν ένα μικρό πλεονέκτημα με 14. …Ιζε4!
15. ε5! Τώρα πια η πρωτοβουλία περνά στα λευκά…
15. …δε5
16. Ιε5 η6;
Το 16. …Ιδ5 ήταν σαφώς καλύτερο αλλά η θέση των μαύρων ήταν ήδη πολύ δύσκολη. Τώρα ο Τολστόι τιμωρεί τον αντίπαλό του για τις απανωτές χαμένες ευκαιρίες μ’ ένα εντυπωσιακό κυνήγι του μαύρου βασιλιά στο κέντρο της σκακιέρας!
17. Ιζ7! Βζ7
18. Πε6+ Ρδ7
19. Πδ1+ Ργ7
20. Αε5+ Αδ6
21. Πεδ6 Βε7
22. Πδ7+ Ρβ6
23. Αγ7+ Ργ5
24. Αε2+ Ρβ4
25. Ββ3+ Ργ5
26. Βγ4 ματ!

Πηγή

 

Σεργκέι Προκόφιεφ

Στο προηγούμενο φύλλο ασχοληθήκαμε με την καταλυτική επίδραση που είχε διαχρονικά το σκάκι στις κορυφαίες πνευματικές φυσιογνωμίες παρουσιάζοντας μια εντυπωσιακή παρτίδα του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα Λέοντα Τολστόι.
Συνεχίζοντας στο ίδιο μήκος κύματος, στο φύλλο αυτό θ’ ασχοληθούμε μ’ έναν άλλο σπουδαίο καλλιτέχνη που αγάπησε με πάθος το σκάκι, τον κορυφαίο Σοβιετικό συνθέτη Σεργκέυ Προκόφιεφ. Από πολύ μικρή ηλικία ο Προκόφιεφ έδειξε όχι μόνο τη σαφέσταστη κλίση του προς τη μουσική αλλά κι ένα πολύ έντονο ενδιαφέρον για το σκάκι που έμεινε ζωντανό σε όλη του τη ζωή. Ο ίδιος μάλιστα ισχυριζόταν πως ακολουθείται η ίδια διανοητική διαδικασία όταν κανείς παίζει σκάκι ή όταν συνθέτει μουσική! Ο μεγάλος συνθέτης περνούσε πολύ συχνά τις ελεύθερες ώρες του πάνω απ’ τη σκακιέρα και είχε στο ενεργητικό του πολλές αξιοσημείωτες επιτυχίες με σημαντικότερη τη νίκη του επί του τότε παγκοσμίου πρωταθλητή Χοσέ Ραούλ Καπαμπλάνκα το 1914, όταν ο Κουβανός πρωταθλητής είχε επισκεφθεί την Αγία Πετρούπολη για να πραγματοποιήσει μια επίδειξη-σιμουλτανέ παίζοντας ταυτόχρονα με πολλούς αντιπάλους. Ωστόσο οι πιο γνωστές μάχες του Προκόφιεφ πάνω στη σκακιέρα είναι αυτές που έδωσε ενάντια σ’ ένα στενό φίλο και συνάδελφό του, τον διακεκριμένο βιολιστή Δαυίδ Όιστραχ με τον οποίο αποτέλεσε ένα ιδιότυπο μουσικό και σκακιστικό δίδυμο. Είναι χαρακτηριστικό πως το 1937 οι δύο φίλοι συμφώνησαν να παίξουν ένα επίσημο ματς πέντε παρτίδων στη Μόσχα με τον όρο ο ηττημένος να δώσει ένα κονσέρτο δωρεάν. Νικητής αναδείχτηκε τελικά ο Όιστραχ με σκορ 3-2 αλλά το κονσέρτο τελικά πραγματοποιήθηκε κι από τους δύο!
Ας σημειώσουμε πως ο Όιστραχ δεν ήταν καθόλου εύκολος αντίπαλος, ιδίως αν λάβουμε υπόψη ότι συνήθιζε να παίζει βιολί και δύο παρτίδες σκακιού ταυτόχρονα και με δεμένα τα μάτια…
Στη συνέχεια ακολουθεί μια μαχητική ισοπαλία του ματς…
Προκόφιεφ-Όιστραχ, Μόσχα 1937
1. ε4 γ5
2. Ιζ3 δ6
3. δ4 γδ4
4. Ιδ4 Ιζ6
5. Ιγ3 η6
6. Αε3 Αη7
7. Αε2 α6
8. Βδ2 Ιη4;! Καλύτερο ήταν το 8. …Ιγ6
9. Αη4 Αη4
10. ζ3 Αδ7
11. Αθ6 Πη8;
Αντί γι’ αυτή την αψυχολόγητη κίνηση, ο μαύρος έπρεπε σίγουρα να κάνει ροκέ.
Ο μαύρος βασιλιάς έτσι κι αλλιώς θα κατευθυνθεί στη γωνία, ενώ ο πύργος του η8 είναι πολύ άσχημα τοποθετημένος και θ’ αργήσει πολύ να μπει στο παιχνίδι.
12. Αη7 Πη7
13. Βθ6 Ρζ8
14. O-O-O Ιγ6
15. Ιγ6 Το 15. θ4 έδινε στα λευκά περισσότερες επιθετικές δυνατότητες
15. … βγ6
16. Πθε1 Πβ8
17. ε5 δ5
18. Βζ4 Ρη8
19. Πδ4
Το 19. Βδ4 αφήνει περισσότερες πιθανές επιλογές. Ωστόσο ακόμα και τώρα τα λευκά διατηρούν ένα μικρό πλεονέκτημα χάρη στην καλύτερη τοποθέτηση των κομματιών τους. Δεν έχουμε παρά να κοιτάξουμε τον πύργο του η7 που είναι εγκλωβισμένος ανάμεσα στα μαύρα πιόνια εδώ και τόσες κινήσεις…
19. …ε6
20. Πεδ1;
Το δίπλωμα των πύργων σε μια κλειστή κάθετο δε φαίνεται λογικό.
Μετά από 20. Πβ4 γ5 21. Πβ8 Ββ8 22. Βη5 τα λευκά κρατούσαν ένα μικρό πλεονέκτημα.
20. …Ββ6
21. β3 Αε8
22. Π4δ2 Βγ7
23. Βε3 Βε7
24. Πε1 Ρθ8
25. Ρβ2 Πη8 Ο πύργος επιτέλους μπαίνει στο παιχνίδι μετά από 25 κινήσεις!
26. Βζ4 Αδ7
27. Βζ6+;! Και πάλι το 27. θ4 ήταν σίγουρα πιο φιλόδοξο…
27. … Βζ6
28. εζ6 Πβ7; Έπρεπε να παιχτεί άμεσα 28. …η5 με ιδέα Πη6-Πζ6
29. η4;!
Ο λευκός όμως χάνει την ευκαιρία να βγάλει μεγάλο πλεονέκτημα με τη συνέχεια
29. Ια4! η5 30. Ιγ5 Πα7 31. Πδ4 α5 32. θ4 θ5 33. θ5! Τα λευκά κομμάτια έχουν περισσότερο χώρο, το πιόνι α6 είναι αδύνατο και ο λευκός ίππος είναι πολύ ανώτερος από τον μαύρο αξιωματικό που έχει θαφτεί στην αλυσίδα των πιονιών του.
30. θ4 ηθ4
31. Πθ2 Πη6 Η διαφορά είναι ότι τώρα πέφτει το πιόνι ζ6…
32. Πθ4 Πζ6
33. Πεθ1 Ρη8
34. Π1θ3 Ρζ8
35. Πθ7 Πβ4
36. Ιε2 ε5
37. Ργ3 γ5
38. Π7θ6 δ4+
39. Ρδ2 Πββ6
40. Πζ6 Πζ6
41. Πθ5;
Ο λευκός μπαίνει σε αμφίβολες επιπλοκές χωρίς να υπάρχει λόγος.
Το σταθερότερο 41. γ3 κρατούσε την ισότητα.
41. …ε4!
42. ζε4 Αη4;
Ωστόσο ο μαύρος χάνει την τελευταία μεγάλη ευκαιρία να κερδίσει μπερδεύοντας τη σωστή σειρά των κινήσεων. Αν έπαιζε πρώτα 42. … Πζ2! (απειλώντας Αη4 ή Πε2+ και μετά Αη4+) θα έβγαζε σχεδόν κερδισμένη θέση μετά τη φορσέ συνέχεια 43. Πγ5 Αη4 44. Ρδ3 Αε2+ 45. Ρδ4 Αδ1
43. Πη5 Αζ3;
Αυτό είναι το πιο ακατάλληλο τετράγωνο για τον αξιωματικό αφού εμποδίζει τον πύργο να κατέβει στο ζ2 και να δημιουργήσει τις απειλές της παραπάνω ανάλυσης! Ο μαύρος κρατούσε την ισότητα με 43. …Αθ3
44. Πγ5 Αε4
45. Ιδ4 Αη2 Τώρα τα λευκά με πιόνι παραπάνω έχουν κερδισμένη θέση.
46. α4 Ακριβέστερο ήταν το 46. Πε5! Που απέκοπτε τον μαύρο βασιλιά
46. … Ρε7
47. β4 Ρδ7
48. Ρε3 Πδ6
49. β5 Πδ5
50. Πδ5+ Αδ5
51. βα6 Ργ7
52. Ιβ5+ Ρβ6
53. Ρδ4 Αη2
54. α7 Ρβ7
55. Ργ5;! Καλύτερο ήταν το άμεσο 55. γ4
55. … Αζ3;! Σίγουρα πιο πεισματικό ήταν το 55. …ζ5
56. γ3;!
Ο λευκός αποδεικνύει μια παλιά σκακιστική παροιμία που λέει πως το πιο δύσκολο πράγμα στο σκάκι, είναι να κερδίσεις την κερδισμένη θέση! Πολύ πιο εύκολα κέρδιζε το 56. α5! ζ5 57. α8=Β! Ρα8 58. Ρβ6 με ιδέα α6-Ιγ5-α8+Β ή α6-Ιδ6-Ιζ5
56. ..ζ6
57. Ρδ6;!
Άλλη μια χαμένη ευκαιρία. Έπρεπε να παιχτεί 57. α8=Β! Ρα8 58. Ρβ6! Με ιδέα α6-α7 και Ιγ5+ προάγοντας το πιόνι α με την προστασία του Ίππου. Σημειώνουμε ότι σε περίπτωση που ο μαύρος Αξιωματικός παραμείνει στη διαγώνιο θ1-α8 ελέγχοντας το τετράγωνο προαγωγής, ο λευκός έχει τη δυνατότητα γ4-γ5-γ6 ή γ4-Ιδ5 κλείνοντας τη διαγώνιο κι εξουδετερώνοντας την τελευταία αμυντική δυνατότητα του μαύρου.
57. … Αδ1
58. α5 Αε2
59. Ιδ4 Αζ1
60. Ιγ6 ζ5
61. Ρε5 Αδ3
62. Ρδ4 Αε4
63. α6+;;
Τα λευκά χάνουν την τελευταία ευκαιρία να κερδίσουν έστω και πολύ πιο δύσκολα παίζοντας 63. α8=Β! Ρα8 και 64. Ιβ4 με ιδέα να προωθήσουν και το γ πιόνι. Τώρα πια η θέση είναι ισορροπημένη.
63. …Ρα8
64. Ιβ4 Ρα7
65. γ4 Ρβ6
66. γ5+ Ρα7
67. Ρε5 Ρβ8
68. Ιδ5 Αδ3
69. Ιβ4 Αε4
70. γ6 Ργ7
71. α7 Αγ6
72. Ιγ6 Ρβ7 και οι δύο αντίπαλοι συμφώνησαν τελικά στην ισοπαλία…

Ο Δ. Όιστραχ (δεξιά) αντιμέτωπος με τον Σ. Προκόφιεφ. Είναι χαρακτηριστικά τα όσα μας πληροφορεί ο γιος του Όιστραχ Ιγκόρ για τις αναμετρήσεις των δύο φίλων: «Ο πατέρας μου ήταν πάντα αγχωμένος όταν κέρδιζε τον Προκόφιεφ γιατί ήξερε ότι ο φίλος του θα περνούσε πολλές άγρυπνες νύχτες κι έτσι δε θα αφοσιωνόταν στη σύνθεση της υπέροχης μουσικής του!»

Πηγή: www.odigitis.gr